พลาสติกส่วนใหญ่ทำจากคาร์บอนและไฮโดรเจน จึงเป็นเชื้อเพลิงชั้นดี ถ้าชิ้นงานพิมพ์ 3 มิติไปใช้เป็นกล่องอุปกรณ์ไฟฟ้า ขั้วต่อ หรือชิ้นส่วนใกล้แหล่งความร้อน แล้วเกิดไฟฟ้าลัดวงจร ชิ้นงานอาจกลายเป็นตัวลามไฟได้ พลาสติกหน่วงไฟ (Flame Retardant) คือพลาสติกที่ผสมสารช่วยให้ติดไฟยากขึ้นและดับเองเมื่อแหล่งไฟถูกนำออก บทความนี้อธิบายว่าพลาสติกหน่วงไฟทำงานอย่างไร มาตรฐาน UL 94 อ่านค่าอย่างไร และมีวัสดุหน่วงไฟอะไรบ้างสำหรับเครื่องพิมพ์ 3 มิติ
ไฟเกิดได้อย่างไร และสารหน่วงไฟทำอะไร
ไฟต้องมี 3 องค์ประกอบ คือ เชื้อเพลิง ออกซิเจน และความร้อน แล้วเกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ต่อเนื่อง สารหน่วงไฟ (Flame Retardant Agent) จะเข้าไปตัดวงจรนี้ด้วยวิธีต่าง ๆ
- รบกวนปฏิกิริยาในเปลวไฟ: สารกลุ่มฮาโลเจน (โบรมีน คลอรีน) ปล่อยสารที่ดักอนุมูลอิสระในเปลวไฟ ทำให้ไฟดับ
- สร้างชั้นถ่านปกคลุมผิว: สารกลุ่มฟอสฟอรัสทำให้ผิวพลาสติกกลายเป็นชั้นถ่านที่กันความร้อนและออกซิเจน
- ดูดความร้อนและปล่อยไอน้ำ: สารอนินทรีย์อย่างอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ (ATH) และแมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ สลายตัวเมื่อร้อนแล้วปล่อยไอน้ำออกมาลดอุณหภูมิ


สัดส่วนการใช้สารหน่วงไฟแต่ละกลุ่มในอุตสาหกรรม
ฮาโลเจน vs ปลอดฮาโลเจน (Halogen-free)
| กลุ่มฮาโลเจน | กลุ่มปลอดฮาโลเจน | |
|---|---|---|
| ตัวอย่างสาร | สารประกอบโบรมีน คลอรีน | ฟอสฟอรัส ไนโตรเจน ATH แมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ |
| ประสิทธิภาพ | สูง ใช้ปริมาณน้อย | ต้องใช้ปริมาณมากกว่า อาจกระทบความแข็งแรง |
| เมื่อเกิดไฟไหม้ | เกิดควันพิษและแก๊สกรด เช่น HBr, HCl | ควันน้อยกว่าและพิษน้อยกว่า |
| สิ่งแวดล้อม | บางชนิดตกค้างยาวนาน และถูกจำกัดการใช้ในหลายประเทศ | เป็นแนวโน้มหลักของอุตสาหกรรมในปัจจุบัน |
สารหน่วงไฟกลุ่มโบรมีนบางชนิด เช่น PBDE ถูกจำกัดภายใต้ข้อกำหนด RoHS ของสหภาพยุโรปและอนุสัญญาสตอกโฮล์ม เพราะสะสมในสิ่งแวดล้อมและสิ่งมีชีวิต อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์จึงหันมาใช้วัสดุปลอดฮาโลเจนมากขึ้น
มาตรฐาน UL 94 อ่านค่าอย่างไร
UL 94 ของ Underwriters Laboratories เป็นมาตรฐานทดสอบการติดไฟของพลาสติกสำหรับชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ใช้กันทั่วโลก โดยนำชิ้นทดสอบไปลนไฟตามเวลาที่กำหนดแล้วดูว่าดับเองเร็วแค่ไหนและมีหยดไฟตกลงมาไหม
| ระดับ | ความหมายโดยย่อ |
|---|---|
| HB | ทดสอบแนวนอน ไฟลามช้าตามเกณฑ์ พลาสติกทั่วไปส่วนใหญ่อยู่ระดับนี้ |
| V-2 | ทดสอบแนวตั้ง ไฟดับเองภายใน 30 วินาที ยอมให้มีหยดไฟ |
| V-1 | ไฟดับเองภายใน 30 วินาที ไม่มีหยดไฟ |
| V-0 | ไฟดับเองภายใน 10 วินาที ไม่มีหยดไฟ นิยมกำหนดในชิ้นส่วนไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ |
| 5VB / 5VA | ทดสอบด้วยเปลวไฟแรงกว่า สำหรับกล่องหุ้มอุปกรณ์ ระดับสูงสุด |
ข้อควรรู้คือระดับ UL 94 ผูกกับ ความหนาของชิ้นทดสอบ เช่น ผ่าน V-0 ที่ความหนา 1.5 มม. ไม่ได้แปลว่าชิ้นงานบาง 0.8 มม. จะผ่านด้วย และชิ้นงานพิมพ์ 3 มิติที่มี Infill โปร่งอาจให้ผลต่างจากชิ้นทดสอบตัน ถ้าต้องใช้ในผลิตภัณฑ์ที่ต้องผ่านมาตรฐาน ควรทดสอบชิ้นงานจริง นอกจากนี้ยังมีมาตรฐานอื่น ๆ เช่น IEC 60695 สำหรับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และ มอก. ของไทยในผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

ตัวอย่างการเปรียบเทียบระดับการหน่วงไฟของวัสดุ
Flame Retardant ต่างจาก Flame Resistant อย่างไร
- Flame Retardant (หน่วงไฟ): วัสดุปกติที่ติดไฟได้ แต่ผสมหรือเคลือบสารหน่วงไฟ ให้ติดยากขึ้นและดับเอง
- Flame Resistant (ทนไฟโดยธรรมชาติ): วัสดุที่โครงสร้างโมเลกุลติดไฟยากอยู่แล้ว เช่น PEEK, PEI (ULTEM), PPSU และ PPS ซึ่งผ่าน V-0 ได้โดยไม่ต้องเติมสาร
วัสดุหน่วงไฟสำหรับเครื่องพิมพ์ 3 มิติ
เส้น FDM

Elegoo PC-FR เส้นพอลิคาร์บอเนตหน่วงไฟ ผ่าน UL 94 V-0 ตามที่ผู้ผลิตระบุ
- PC-FR: พอลิคาร์บอเนตผสมสารหน่วงไฟ แข็งแรง ทนแรงกระแทกและความร้อน เช่น Elegoo PC-FR ที่ผู้ผลิตระบุว่าผ่าน UL 94-2023 V-0 ต้องใช้เครื่องตู้ปิด หัวฉีดเหล็กกล้าชุบแข็ง อุณหภูมิหัวฉีดราว 260–280°C และอบเส้นก่อนพิมพ์
- ABS-FR และ PC/ABS-FR: ใช้ทำกล่องอุปกรณ์ไฟฟ้า มีหลายแบรนด์ที่ระบุระดับ V-0
- PC ทั่วไป: มีคุณสมบัติดับไฟเองได้ระดับหนึ่ง หลายยี่ห้ออยู่ในระดับ V-2
- พลาสติกวิศวกรรมสมรรถนะสูง: PEEK, PEI, PPSU, PPS และ PVDF ทนไฟโดยธรรมชาติ ใช้ในอากาศยานและรถไฟ แต่ต้องใช้เครื่องพิมพ์อุณหภูมิสูงมาก
เรซินหน่วงไฟ

Phrozen FR940 เรซินหน่วงไฟสำหรับชิ้นส่วนอุตสาหกรรม
สำหรับชิ้นงานที่ต้องการความละเอียดสูงและผนังบาง เช่น ขั้วต่อหรือฝาครอบอุปกรณ์ขนาดเล็ก ใช้เรซินหน่วงไฟอย่าง Phrozen FR940 ซึ่งผู้ผลิตระบุว่าได้รับการรับรอง UL Blue Card เหมาะกับชิ้นส่วนไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ และยานยนต์ ควรล้างและอบตามขั้นตอนผู้ผลิตเพื่อให้ได้คุณสมบัติตามสเปก
ข้อควรรู้เมื่อใช้วัสดุหน่วงไฟ
- วัสดุหน่วงไฟ ไม่ได้ไม่ติดไฟ แค่ติดยากขึ้นและดับเองเร็วขึ้น
- สารหน่วงไฟอาจทำให้พลาสติกเปราะขึ้นเล็กน้อย และสึกหัวฉีดเร็วขึ้น
- ควันจากการพิมพ์และจากการเผาไหม้ยังเป็นอันตราย ควรพิมพ์ในพื้นที่ระบายอากาศดี
- ชิ้นงานที่ใช้กับผลิตภัณฑ์ขายจริงควรทดสอบและขอการรับรองตามมาตรฐานที่ผลิตภัณฑ์นั้นต้องผ่าน
คลิปวิดีโอที่เกี่ยวข้อง
ทดสอบเผาชิ้นงานพิมพ์ 3 มิติ ABS, PLA และ PETG
Flame Resistant ต่างจาก Flame Retardant อย่างไร
ต้องการวัสดุหน่วงไฟสำหรับชิ้นส่วนไฟฟ้าหรือฟิกซ์เจอร์ในโรงงาน ปรึกษาฝ่ายขาย โทร 090-998-8151 / LINE @sync.innovation
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
PLA และ PETG ติดไฟง่ายไหม
ทั้ง PLA, PETG และ ABS ทั่วไปติดไฟได้และมักอยู่ในระดับ HB ไม่ควรใช้ทำกล่องหุ้มอุปกรณ์ไฟฟ้าแรงดันสูงหรือชิ้นส่วนใกล้แหล่งความร้อนโดยไม่ทดสอบ
V-0 กับ 5VA ต่างกันอย่างไร
V-0 ทดสอบด้วยเปลวไฟขนาดเล็ก ส่วน 5VA และ 5VB ทดสอบด้วยเปลวไฟที่แรงกว่าและนานกว่า ใช้กำหนดสำหรับกล่องหุ้มอุปกรณ์ที่ต้องกันไฟลามออกสู่ภายนอก
พิมพ์เส้นหน่วงไฟแล้วได้ระดับ UL ตามสเปกเลยไหม
ไม่แน่นอนเสมอไป ระดับในสเปกทดสอบจากชิ้นทดสอบที่ความหนาและเงื่อนไขกำหนด ชิ้นงานพิมพ์ 3 มิติที่ผนังบาง หรือ Infill โปร่ง อาจให้ผลต่างกัน ควรออกแบบผนังให้หนาพอและทดสอบชิ้นงานจริง







