งานฉีดพลาสติกคุ้มค่าเมื่อผลิตจำนวนมาก แต่สำหรับงานทดลองตลาด ชิ้นงานต้นแบบที่ต้องใช้วัสดุจริง หรือออเดอร์ไม่กี่ร้อยชิ้น ค่าแม่พิมพ์โลหะหลักแสนและเวลารอหลายสัปดาห์มักทำให้โปรเจกต์เดินต่อไม่ได้ ทางเลือกที่โรงงานและทีมพัฒนาสินค้าทั่วโลกใช้กันมากขึ้นคือ พิมพ์แม่พิมพ์ (Mold Insert) ด้วย Resin 3D Printer แล้วนำไปฉีดพลาสติกจริง หรือที่เรียกว่า Rapid Tooling
บทความนี้อธิบายว่าวิธีนี้เหมาะกับงานแบบไหน แม่พิมพ์ใช้ได้กี่ช็อต ขั้นตอนทำอย่างไร และเลือกเรซินทนร้อนของ HeyGears อย่าง PAH270 กับ PAH10 อย่างไรให้เหมาะ

HeyGears PAH270 เรซินกลุ่ม Molding ที่มี HDT 270°C (ภาพผลิตภัณฑ์จาก HeyGears)
แม่พิมพ์พิมพ์ 3 มิติ เหมาะกับงานแบบไหน
Formlabs ซึ่งทำคู่มือเรื่องนี้ไว้ละเอียด เปรียบเทียบแม่พิมพ์ 3 แบบไว้ดังนี้ (ตัวเลขเป็นราคาประมาณในตลาดสหรัฐฯ)
| แม่พิมพ์พิมพ์ 3 มิติ (โพลิเมอร์) | แม่พิมพ์อลูมิเนียม (กลึง/CNC) | แม่พิมพ์เหล็ก | |
|---|---|---|---|
| ค่าแม่พิมพ์ | ต่ำกว่า 100 ดอลลาร์ | 2,000–5,000 ดอลลาร์ | 10,000–100,000 ดอลลาร์ |
| ระยะเวลาทำแม่พิมพ์ | 1–3 วัน | 3–4 สัปดาห์ | 4–8 สัปดาห์ |
| จำนวนชิ้นที่เหมาะ | ไม่เกินราว 500 ชิ้น | 500–10,000 ชิ้น | 5,000 ชิ้นขึ้นไป |
สรุปคือแม่พิมพ์พิมพ์ 3 มิติไม่ได้มาแทนแม่พิมพ์เหล็ก แต่เหมาะกับช่วงก่อนผลิตจริง เช่น
- ทดสอบชิ้นงานด้วยพลาสติกจริง (PP, ABS, POM ฯลฯ) ก่อนสั่งทำแม่พิมพ์เหล็ก
- ผลิตล็อตเล็กสำหรับทดลองตลาด งานตัวอย่างให้ลูกค้า หรือชิ้นส่วนทดแทนจำนวนน้อย
- แก้แบบหลายรอบ เพราะพิมพ์แม่พิมพ์ใหม่ได้ภายในวันสองวัน
แม่พิมพ์เรซินใช้ได้กี่ช็อต
ไม่มีตัวเลขตายตัว Formlabs ระบุว่าแม่พิมพ์ลักษณะนี้ใช้ได้ตั้งแต่หลักร้อยถึงหลักพันช็อต ขึ้นกับรูปทรงชิ้นงาน วัสดุแม่พิมพ์ พลาสติกที่ฉีด ค่าการฉีด และการใช้น้ำยาถอดแบบ ตัวอย่างที่ Formlabs เผยแพร่คือบริษัท Braskem ใช้แม่พิมพ์ที่พิมพ์ด้วยเรซินทนร้อนฉีดสายคล้องหน้ากากได้ 1,500 รอบจากแม่พิมพ์ชุดเดียว
ในทางกลับกัน ผู้ผลิตแม่พิมพ์บางรายรายงานว่างานที่รูปทรงยากหรือใช้แรงดันสูงอาจได้เพียงหลักสิบช็อต ปัจจัยที่ทำให้แม่พิมพ์พังเร็ว ได้แก่
- อุณหภูมิฉีดสูง พลาสติกที่ฉีดร้อน เช่น PA (ไนลอน) และ PC ทำให้แม่พิมพ์อายุสั้นลง
- แรงดันและแรงปิดแม่พิมพ์สูงเกินไป
- ไม่มีกรอบโลหะรองรับ แม่พิมพ์เรซินจะรับแรงเองทั้งหมด
- รูปทรงมีครีบบาง แกนสูง หรือมุมคม ซึ่งแตกง่ายตอนถอดชิ้นงาน
ตัวเลขข้างต้นมาจากเคสที่ใช้เรซินยี่ห้ออื่น เมื่อใช้เรซิน HeyGears ควรทดลองฉีดกับงานจริงเพื่อหาอายุแม่พิมพ์ของงานนั้น ๆ
เลือกเรซินทำแม่พิมพ์: PAH270 หรือ PAH10
เรซินทำแม่พิมพ์ฉีดต้องทนความร้อนจากพลาสติกหลอมและแข็งเกร็งพอไม่ให้แม่พิมพ์ยุบตัวเมื่อโดนแรงดัน HeyGears มี 2 ตัวในกลุ่ม Molding ที่เกี่ยวข้อง
| PAH270 | PAH10 Black | |
|---|---|---|
| HDT @0.455 MPa | 270°C | 95°C (สี Clear Tan 110°C) |
| Flexural Modulus | 7,240 MPa | 3,050 MPa |
| Flexural Strength | 101 MPa | 136 MPa |
| Elongation at Break | 4% | 7% |
| Impact (Notched) | 13 J/m | 30 J/m |
| ความแข็ง | Shore D 94 | Shore D 89 |
| งานที่ HeyGears ระบุ | แม่พิมพ์ฉีดอุณหภูมิสูง Jig และ Fixture | ชิ้นงานทนร้อน แม่พิมพ์เทซิลิโคน |
- PAH270 คือตัวที่ควรเลือกสำหรับแม่พิมพ์ฉีดพลาสติก เพราะทนร้อนสูงมากและแข็งเกร็งมากกว่า PAH10 ราว 2 เท่า แม่พิมพ์จึงไม่ยุบเสียรูปง่าย แต่เปราะ (ยืดตัว 4%) ต้องออกแบบไม่ให้มีครีบบางหรือมุมคม และถอดชิ้นงานอย่างระวัง
- PAH10 เหมาะกับแม่พิมพ์ที่ไม่ได้เจอพลาสติกหลอม เช่น แม่พิมพ์เทซิลิโคน แม่พิมพ์หล่อเรซิน หรือชิ้นงานต้นแบบที่ต้องทนร้อนระดับ 100°C

ตัวอย่างชิ้นงานที่พิมพ์ด้วย PAH270 (ภาพจาก HeyGears)
ขั้นตอนทำแม่พิมพ์ฉีดด้วย Resin 3D Printer
1. ออกแบบชิ้นงานและแม่พิมพ์
ใช้หลักการออกแบบแม่พิมพ์ฉีดตามปกติ ทั้งมุมถอดแบบ (Draft) ความหนาผนังที่สม่ำเสมอ ตำแหน่งทางเข้าพลาสติก (Gate) และทางระบายอากาศ แล้วเพิ่มข้อควรคิดเฉพาะของแม่พิมพ์เรซิน คือหลีกเลี่ยงครีบบางและมุมคมในแม่พิมพ์ และออกแบบให้แม่พิมพ์ประกอบเข้ากับกรอบโลหะได้
2. พิมพ์แม่พิมพ์
วางชิ้นงานให้ผิวด้านที่เป็นคาวิตี้ (ผิวที่สัมผัสพลาสติก) ไม่มีซัพพอร์ต เพื่อไม่ต้องขัดรอยซัพพอร์ตบนผิวสำคัญ ใช้ Process Package ของ PAH270 ใน Blueprint Studio ซึ่ง HeyGears ระบุว่ารองรับ Reflex 2, Reflex 2 Pro และ Reflex / Reflex Turbo
3. ล้างและอบให้ครบ
เรซินทนร้อนจะได้ค่า HDT และความแข็งเกร็งตามสเปกก็ต่อเมื่ออบครบตามโปรไฟล์ของผู้ผลิต แม่พิมพ์ที่อบไม่ครบจะอ่อนตัวและพังเร็ว แนะนำ UltraCraft Wash และ UltraCraft Cure เพื่อคุมเวลาและอุณหภูมิ
4. เก็บงานผิวและขนาด
ขนาดที่สำคัญ เช่น ระนาบผิวประกบหรือรูสลัก อาจต้องขัดหรือกัดแต่งเพิ่ม เพื่อให้แม่พิมพ์ปิดสนิทไม่เกิดครีบ (Flash) บนชิ้นงาน
5. ประกอบเข้ากรอบโลหะ
Formlabs แนะนำให้ใส่แม่พิมพ์เรซินในกรอบโลหะมาตรฐานหรือ Master Unit Die (MUD) เพื่อรับแรงดันและยืดอายุแม่พิมพ์ จากนั้นจึงติดสลักดันชิ้นงาน (Ejector Pin) หรือชิ้นส่วนเลื่อน (Side Action) ตามต้องการ
6. ฉีดด้วยอุณหภูมิและแรงดันต่ำที่สุดที่ทำได้
เริ่มจากอุณหภูมิและแรงดันต่ำ แล้วค่อยปรับขึ้นจนชิ้นงานเต็ม ช่วงแรกต้องใช้หลายช็อตในการหาค่าที่เหมาะ ใช้แรงปิดแม่พิมพ์ต่ำ โดยเฉพาะถ้าไม่มีกรอบโลหะ
7. ระบายความร้อนและถอดชิ้นงาน
เรซินนำความร้อนได้ช้ากว่าโลหะมาก Formlabs จึงไม่แนะนำให้ทำท่อน้ำหล่อเย็นในแม่พิมพ์ แต่ใช้ลมอัดเป่าระบายความร้อน หรือสลับใช้แม่พิมพ์หลายชุด ใช้น้ำยาถอดแบบชนิดซิลิโคนช่วยให้ถอดชิ้นงานง่ายและลดแรงที่กระทำกับแม่พิมพ์
พลาสติกที่ฉีดได้และเครื่องฉีดที่ใช้
Formlabs ระบุว่าพลาสติกที่ฉีดด้วยแม่พิมพ์พิมพ์ 3 มิติได้ ได้แก่ TPE, PP, PE, ABS, POM, ASA, PA, PC และ TPU โดยพลาสติกที่ฉีดง่ายอย่าง TPE, PP และ PE ใช้ได้ที่อุณหภูมิถึงราว 250°C ส่วน PA และ PC ซึ่งต้องฉีดร้อนกว่าจะทำให้แม่พิมพ์อายุสั้นลง ถ้าเพิ่งเริ่ม ควรทดลองกับ PP หรือ TPE ก่อน
เครื่องฉีดไม่จำเป็นต้องเป็นเครื่องอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ตัวอย่างที่ Formlabs ยกไว้มีทั้งเครื่องฉีดตั้งโต๊ะแบบโยกมือ เช่น Holipress และ Galomb Model-B100 ไปจนถึงเครื่องขนาดเล็กแบบอัตโนมัติอย่าง Micromolder และ Babyplast แต่เครื่องฉีดอุตสาหกรรมเดิมในโรงงานก็ใช้กับแม่พิมพ์ลักษณะนี้ได้เช่นกัน ถ้าปรับค่าการฉีดให้เหมาะ อ่านพื้นฐานกระบวนการฉีดเพิ่มได้ที่ Polymer Processing ตอนที่ 1: เทอร์โมพลาสติก
ข้อจำกัดที่ควรรู้ก่อนเริ่ม
- รอบการฉีดช้ากว่า เพราะแม่พิมพ์เรซินระบายความร้อนช้า ต้องรอชิ้นงานเย็นนานกว่าแม่พิมพ์โลหะ
- ค่าความคลาดเคลื่อนกว้างกว่า ชิ้นงานที่ต้องการพิกัดแคบมากอาจต้องแต่งแม่พิมพ์เพิ่ม หรือยังต้องใช้แม่พิมพ์โลหะ
- แม่พิมพ์สึกหรอเร็วกว่า ได้ตั้งแต่หลักสิบถึงหลักพันชิ้นต่อแม่พิมพ์ขึ้นกับงาน ไม่เหมาะกับงานผลิตหลักหมื่นหลักแสนชิ้น
- ต้องลองผิดลองถูกช่วงแรก ค่าการฉีดของแต่ละงานต่างกัน ควรเผื่อเวลาและพลาสติกสำหรับช็อตทดลอง
ทางเลือกอื่นของแม่พิมพ์จากเครื่องพิมพ์เรซิน

ตัวอย่างชิ้นงานจาก PAH10 Black เรซินทนร้อนสำหรับแม่พิมพ์เทซิลิโคนและชิ้นงานต้นแบบ (ภาพจาก HeyGears)
- แม่พิมพ์เทซิลิโคนและหล่อเรซิน ใช้ PAH10 พิมพ์ต้นแบบหรือแม่พิมพ์ แล้วเทซิลิโคนหรือเรซินหล่อ เหมาะกับงานหลักสิบชิ้นที่ไม่ต้องใช้พลาสติกฉีดจริง
- แม่พิมพ์ขึ้นรูปสุญญากาศ สำหรับงานแผ่นพลาสติก บรรจุภัณฑ์ และถาด อ่านได้ที่ Vacuum Forming คืออะไร
- หล่อโลหะ พิมพ์ต้นแบบด้วยเรซินหล่อแล้วทำ Investment Casting อ่านได้ที่ Investment Casting คืออะไร
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ใช้เครื่องพิมพ์ FDM ทำแม่พิมพ์ฉีดได้ไหม
ทำได้ในงานทดลองบางแบบ แต่ผิวแม่พิมพ์จะเห็นเส้นชั้นและมีรูพรุน พลาสติกจะติดผิวและชิ้นงานไม่เรียบ เครื่องพิมพ์เรซินให้ผิวเรียบและขนาดแม่นยำกว่า จึงนิยมใช้ทำแม่พิมพ์มากกว่า
ต้องมีเครื่องฉีดพลาสติกเองไหม
ไม่จำเป็น ถ้ามีโรงฉีดที่ทำงานด้วยอยู่แล้ว สามารถพิมพ์แม่พิมพ์ไปให้โรงฉีดทดลองใส่กรอบโลหะของเขาได้ ควรคุยเรื่องขนาดกรอบและค่าการฉีดตั้งแต่ขั้นออกแบบ
HeyGears รุ่นไหนพิมพ์ PAH270 ได้
HeyGears ระบุว่า PAH270 รองรับ Reflex 2, Reflex 2 Pro และ Reflex / Reflex Turbo ส่วน Reflex RS / RS Turbo ยังไม่อยู่ในรายการ ถ้าใช้ Reflex 2 / Reflex 2 Pro HeyGears กำหนดให้พิมพ์ PAH270 ร่วมกับ Pulsing Release Module 2 (PrintBoost System) และถาดเรซินแบบ Pulsing Release
ทำไมขวด PAH270 ดูเหมือนไม่เต็ม
PAH270 มีความหนาแน่นสูงราว 1.38–1.7 g/cm³ เรซิน 1 กก. จึงมีปริมาตรน้อยกว่าเรซินทั่วไป HeyGears ระบุว่าเป็นเรื่องปกติของวัสดุนี้
มีชิ้นงานที่อยากลองทำแม่พิมพ์ฉีด ส่งแบบหรือรายละเอียดมาปรึกษาทีม Sync Innovation ได้ โทร 090-998-8151 / LINE @sync.innovation
แหล่งอ้างอิง
- HeyGears – Pulsing Release Module 2 Kit (รายชื่อเรซินที่ต้องใช้ PRM 2)
- Formlabs – Guide to Low-Volume Injection Molding
- Formlabs – White Paper: Low-Volume Rapid Injection Molding With 3D Printed Molds
- HeyGears – PAH270
- HeyGears – PAH10
ภาพประกอบเป็นภาพผลิตภัณฑ์และชิ้นงานตัวอย่างของ HeyGears








