พลาสติกที่อยู่รอบตัวเรา ตั้งแต่ขวดน้ำ ท่อพีวีซี ชิ้นส่วนรถยนต์ ไปจนถึงเส้นพลาสติกของเครื่องพิมพ์ 3 มิติ ล้วนผ่าน กระบวนการแปรรูปพอลิเมอร์ (Polymer Processing) ที่ต่างกันตามรูปร่างและจำนวนที่ผลิต บทความนี้เป็นตอนที่ 1 ของซีรีส์ อธิบายกระบวนการขึ้นรูป เทอร์โมพลาสติก หลัก ๆ ในอุตสาหกรรม และเปรียบเทียบกับการพิมพ์ 3 มิติว่าเหมาะกับงานแบบไหน (อ่านตอนที่ 2 Polymer Processing: Thermoset)
พอลิเมอร์คืออะไร แบ่งได้กี่กลุ่ม

โครงสร้างโมเลกุลของเทอร์โมพลาสติก อีลาสโตเมอร์ และเทอร์โมเซต
พอลิเมอร์เกิดจากโมเลกุลขนาดเล็ก (มอนอเมอร์) จำนวนมากต่อกันเป็นสายยาว แบ่งตามพฤติกรรมเมื่อได้รับความร้อนได้ 3 กลุ่ม
- เทอร์โมพลาสติก (Thermoplastic): หลอมเมื่อร้อน แข็งเมื่อเย็น ขึ้นรูปใหม่และรีไซเคิลได้ เช่น PP, PE, ABS, PLA, PETG, ไนลอน ใช้กับเครื่องพิมพ์แบบ FDM และแบบผง (SLS, MJF)
- เทอร์โมเซต (Thermoset): เชื่อมโยงเป็นร่างแหถาวร หลอมกลับไม่ได้ เช่น อีพ็อกซี เรซินไวแสงของเครื่องพิมพ์เรซิน
- อีลาสโตเมอร์ (Elastomer): ยืดหยุ่นคล้ายยาง มีทั้งแบบเทอร์โมเซต (ยาง ซิลิโคน) และแบบเทอร์โมพลาสติก (TPU, TPE)
การขึ้นรูปเทอร์โมพลาสติกทุกวิธีมีหลักเดียวกัน คือให้ความร้อนจนหลอม บังคับให้เป็นรูปร่างด้วยแม่พิมพ์ หัวดาย หรือหัวพิมพ์ แล้วทำให้เย็นจนแข็ง
1. การฉีดขึ้นรูป (Injection Molding)


เครื่องฉีดพลาสติก: ชุดฉีดหลอมเม็ดพลาสติก แล้วอัดเข้าแม่พิมพ์ที่ปิดด้วยแรงสูง
กระบวนการที่ใช้มากที่สุดในการผลิตชิ้นส่วนพลาสติก สกรูหมุนให้เม็ดพลาสติกหลอมด้วยความร้อนและแรงเสียดทาน ดันเนื้อพลาสติกปริมาตรเท่ากันทุกรอบเข้าแม่พิมพ์ เย็นตัวแล้วปลดชิ้นงานด้วยเข็มกระทุ้ง (Ejector Pin) ชิ้นงานทุกชิ้นจึงขนาดและน้ำหนักใกล้เคียงกัน
- ข้อดี: ผลิตเร็วมาก ทำรูปทรงซับซ้อนได้ ต้นทุนต่อชิ้นต่ำเมื่อผลิตจำนวนมาก
- ข้อจำกัด: แม่พิมพ์เหล็กราคาหลักแสนถึงหลักล้านบาท และใช้เวลาทำหลายสัปดาห์ คุ้มเมื่อผลิตหลักพันชิ้นขึ้นไป
- วัสดุที่นิยม: PP, PE, ABS, PC, ไนลอน และพลาสติกเสริมใยแก้ว


ชิ้นงานฉีดมีตั้งแต่ขนาดเล็กกว่านิ้วมือ ไปจนถึงชิ้นส่วนเสริมใยแก้วที่รับแรงสูง
3D Printing ช่วยงานฉีดได้หลายทาง เช่น พิมพ์ต้นแบบตรวจแบบก่อนเปิดแม่พิมพ์ พิมพ์แม่พิมพ์ชั่วคราวด้วยเรซินทนร้อนสำหรับฉีดจำนวนน้อย และพิมพ์จิ๊กฟิกซ์เจอร์ในไลน์ผลิต
2. การอัดรีด (Extrusion)

สกรูรีดพลาสติกหลอมผ่านหัวดาย ได้ชิ้นงานหน้าตัดเดียวกันยาวต่อเนื่อง
ใช้ผลิตชิ้นงานที่หน้าตัดเหมือนกันตลอดความยาว เช่น ท่อ หลอด แท่ง ราง แผ่น และฟิล์ม สกรูรีดพลาสติกหลอมผ่าน หัวดาย (Die) ที่มีรูปร่างหน้าตัดตามต้องการ แล้วผ่านรางน้ำหล่อเย็นและชุดดึงให้ได้ขนาดคงที่ เส้นพลาสติก (Filament) ของเครื่องพิมพ์ 3 มิติ ก็ผลิตด้วยวิธีนี้ โดยต้องควบคุมเส้นผ่านศูนย์กลางให้คลาดเคลื่อนไม่เกินราว ±0.02–0.05 มม. ซึ่งมีผลต่อคุณภาพงานพิมพ์โดยตรง
3. การเป่าขึ้นรูป (Blow Molding)


ซ้าย: Extrusion Blow Molding / ขวา: Stretch Blow Molding สำหรับขวด PET
ใช้ผลิตภาชนะกลวงผนังบาง เช่น ขวดน้ำ แกลลอน และถังน้ำมัน
- Extrusion Blow Molding: รีดพลาสติกเป็นท่อ (Parison) แล้วหนีบในแม่พิมพ์และเป่าลมให้พองเต็มแม่พิมพ์ นิยมกับ HDPE และ PP
- Injection Stretch Blow Molding: ฉีดหัวขวดสำเร็จรูป (Preform) ก่อน แล้วอุ่น ยืด และเป่าเป็นขวด ใช้ผลิตขวด PET น้ำดื่มและน้ำอัดลม
4. การขึ้นรูปด้วยความร้อนและสุญญากาศ (Thermoforming)

อุ่นแผ่นพลาสติกให้นิ่ม แล้วดูดหรืออัดให้แนบแม่พิมพ์
อุ่นแผ่นพลาสติกให้นิ่มแล้วดูดด้วยสุญญากาศหรืออัดด้วยลมให้แนบแม่พิมพ์ ใช้ทำถาดบรรจุภัณฑ์ แพ็กเกจแบบใส (Blister) ฝาครอบเครื่องจักร และป้ายตัวอักษร แม่พิมพ์ทำได้ง่ายและถูก จึง พิมพ์แม่พิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ 3 มิติ ได้ด้วยเรซินทนร้อนหรือเส้นวิศวกรรม อ่านละเอียดใน Vacuum Forming คืออะไร
5. การอัดขึ้นรูป (Compression Molding)

การอัดขึ้นรูป: วางวัสดุในแม่พิมพ์ร้อนแล้วอัดให้เต็มแม่พิมพ์
วางวัสดุในแม่พิมพ์ที่ร้อนแล้วอัดปิด ใช้กับเทอร์โมพลาสติกเสริมเส้นใยยาวและแผ่นคอมโพสิต ซึ่งการฉีดทำให้เส้นใยหัก และใช้มากกับเทอร์โมเซต (อ่านในตอนที่ 2)
6. การพิมพ์ 3 มิติ (Additive Manufacturing)
การพิมพ์ 3 มิติเป็นวิธีขึ้นรูปเทอร์โมพลาสติกโดยไม่ต้องใช้แม่พิมพ์
- FDM / FFF: หลอมเส้นพลาสติกแล้วฉีดผ่านหัวฉีดทีละชั้น เหมือนการอัดรีดขนาดจิ๋วที่หัวเคลื่อนที่ได้ อ่าน เครื่องพิมพ์ 3 มิติคืออะไร
- SLS / MJF: หลอมผงพลาสติก เช่น ไนลอน PA11 และ PA12 ด้วยเลเซอร์หรือหลอดความร้อน ได้ชิ้นงานแข็งแรงใช้งานจริงโดยไม่ต้องมี Support
- Pellet Extrusion: เครื่องพิมพ์ขนาดใหญ่ที่ใช้เม็ดพลาสติกแบบเดียวกับเครื่องฉีด ลดต้นทุนวัสดุสำหรับชิ้นงานขนาดใหญ่
เปรียบเทียบ: เลือกกระบวนการตามจำนวนผลิต
| กระบวนการ | จำนวนที่เหมาะ | ค่าแม่พิมพ์/เครื่องมือ | รูปทรงที่ทำได้ |
|---|---|---|---|
| 3D Printing | 1–หลักร้อยชิ้น | ไม่มี | ซับซ้อนมาก มีโพรงภายในได้ |
| Thermoforming | หลักร้อยถึงหลักหมื่น | ต่ำ | ชิ้นงานแผ่นบาง ผิวด้านเดียว |
| Extrusion | ต่อเนื่อง | ปานกลาง | หน้าตัดคงที่ |
| Blow Molding | หลักหมื่นขึ้นไป | ปานกลางถึงสูง | ภาชนะกลวง |
| Injection Molding | หลักพันถึงหลักล้าน | สูงมาก | ซับซ้อน แม่นยำ |
หลายโรงงานใช้ 3D Printing ควบคู่กัน คือพิมพ์ต้นแบบและทดสอบให้แบบนิ่งก่อน แล้วค่อยลงทุนแม่พิมพ์ฉีด ช่วยลดความเสี่ยงแก้แม่พิมพ์ซึ่งมีค่าใช้จ่ายสูง
คลิปวิดีโอที่เกี่ยวข้อง
กระบวนการผลิตเส้นพลาสติกสำหรับเครื่องพิมพ์ 3 มิติ
เครื่อง Vacuum Forming ขึ้นรูปตัวอักษร
ต้องการเครื่องพิมพ์ 3 มิติสำหรับงานต้นแบบ จิ๊กฟิกซ์เจอร์ หรือแม่พิมพ์จำนวนน้อย ดู เครื่องพิมพ์ 3 มิติระดับอุตสาหกรรม หรือปรึกษาฝ่ายขาย โทร 090-998-8151 / LINE @sync.innovation
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ผลิตกี่ชิ้นถึงคุ้มเปิดแม่พิมพ์ฉีด
ขึ้นกับขนาดและความซับซ้อนของชิ้นงาน โดยทั่วไปหลักพันชิ้นขึ้นไปการฉีดจะเริ่มคุ้มกว่า ถ้าน้อยกว่านั้น การพิมพ์ 3 มิติหรือแม่พิมพ์ราคาถูกมักคุ้มกว่า ควรคำนวณต้นทุนเทียบกัน อ่าน วิธีคำนวณต้นทุนการพิมพ์ 3 มิติ
ชิ้นงาน FDM แข็งแรงเท่าชิ้นงานฉีดไหม
ชิ้นงาน FDM แข็งแรงน้อยกว่าในแนวระหว่างชั้น (แกน Z) ส่วนแนวอื่นใกล้เคียงได้ถ้าตั้งค่าและเลือกวัสดุเหมาะสม วัสดุเสริมคาร์บอนไฟเบอร์และการวางชิ้นงานให้แรงไปตามแนวเส้นช่วยได้มาก
เศษชิ้นงานเทอร์โมพลาสติกจากเครื่องพิมพ์รีไซเคิลได้ไหม
หลอมใหม่ได้ในทางทฤษฎี แต่ต้องแยกชนิดพลาสติกและสีให้ชัดเจน และต้องใช้เครื่องบดและเครื่องรีดเส้นที่ควบคุมขนาดได้ดี







