Bioceramics หรือเซรามิกทางการแพทย์ คือวัสดุเซรามิกที่ออกแบบมาให้อยู่ในร่างกายได้โดยไม่เป็นพิษ ใช้ทำชิ้นส่วนอย่างหัวข้อสะโพก รากฟันเทียม ครอบฟัน และวัสดุทดแทนกระดูก จุดเด่นคือแข็ง ทนสึก และบางชนิดยึดติดกับกระดูกได้ดี เมื่อนำมาขึ้นรูปด้วย 3D Printing เราสามารถทำชิ้นงานให้พอดีกับกระดูกของผู้ป่วยแต่ละคน และออกแบบรูพรุนภายในให้หลอดเลือดและกระดูกใหม่เติบโตเข้าไปได้ ซึ่งวิธีขึ้นรูปแบบเดิมทำได้ยาก บทความนี้สรุปว่าเซรามิกทางการแพทย์มีกี่กลุ่ม ใช้วัสดุอะไร พิมพ์ 3 มิติอย่างไร และมีตัวอย่างใช้งานจริงแล้วแค่ไหน

ตัวอย่างชิ้นส่วนเซรามิกทางการแพทย์ เช่น หัวข้อสะโพกและชิ้นส่วนกระดูกเทียม
Bioceramics แบ่งเป็นกี่กลุ่ม
นักวัสดุมักแบ่งเซรามิกทางการแพทย์ตามพฤติกรรมเมื่ออยู่ในร่างกายเป็น 3 กลุ่ม ซึ่งช่วยให้เลือกวัสดุได้ตรงกับงาน
| กลุ่ม | พฤติกรรมในร่างกาย | วัสดุตัวอย่าง | งานที่ใช้ |
|---|---|---|---|
| Bioinert (เฉื่อย) | แทบไม่ทำปฏิกิริยากับเนื้อเยื่อ แข็งแรงและทนสึกสูง | อะลูมินา (Al₂O₃), เซอร์โคเนีย (ZrO₂) | หัวข้อสะโพก รากฟันเทียม ครอบฟัน |
| Bioactive (กระตุ้นการยึดเกาะ) | เกิดพันธะกับกระดูกที่ผิวสัมผัส | ไฮดรอกซีแอปาไทต์ (HA), แก้วชีวภาพ (Bioactive Glass) | เคลือบผิวรากเทียมโลหะ กระดูกเทียม |
| Resorbable (สลายได้) | ค่อย ๆ สลายและถูกแทนที่ด้วยกระดูกใหม่ | β-ไตรแคลเซียมฟอสเฟต (β-TCP), แคลเซียมฟอสเฟตผสม (BCP) | โครงร่าง (Scaffold) สำหรับเติมกระดูกที่หายไป |

การแบ่งกลุ่มเซรามิกทางการแพทย์ตามรุ่นการพัฒนา: กลุ่มเฉื่อย (อะลูมินา เซอร์โคเนีย) และกลุ่มกระตุ้นการยึดเกาะ (แคลเซียมฟอสเฟต แก้วชีวภาพ)

ตำแหน่งในร่างกายที่ใช้วัสดุเซรามิก เช่น กะโหลก ฟัน กระดูกสันหลัง ข้อสะโพก และข้อเข่า
วัสดุเซรามิกที่ใช้ในงานการแพทย์
1. ไฮดรอกซีแอปาไทต์ (Hydroxyapatite, HA)
HA เป็นแคลเซียมฟอสเฟตที่มีโครงสร้างใกล้เคียงแร่ธาตุในกระดูกและฟันของคน เซลล์กระดูกจึงยึดเกาะและเติบโตบนผิวได้ดี นิยมใช้ทำวัสดุทดแทนกระดูกและเคลือบผิวรากเทียมโลหะ ข้อจำกัดคือเปราะและรับแรงได้ไม่มาก จึงเหมาะกับตำแหน่งที่ไม่รับน้ำหนักสูง เช่น กระดูกใบหน้าและกะโหลก

แบบจำลองกะโหลกพิมพ์ 3 มิติ ใช้วางแผนผ่าตัดและออกแบบชิ้นกระดูกเทียมให้พอดีกับผู้ป่วยแต่ละคน
2. ไตรแคลเซียมฟอสเฟต (β-TCP) และแคลเซียมฟอสเฟตผสม (BCP)
β-TCP สลายตัวในร่างกายได้เร็วกว่า HA เมื่อใช้เป็นโครงร่างที่มีรูพรุน กระดูกใหม่จะค่อย ๆ เติบโตเข้าไปแทนที่ ส่วน BCP คือการผสม HA กับ β-TCP เพื่อปรับอัตราการสลายให้เหมาะกับงาน กลุ่มนี้ได้ประโยชน์จาก 3D Printing มากที่สุด เพราะกำหนดขนาดรูพรุนและความหนาแน่นได้ตามแบบ
![]()
โครงสร้างรูพรุนแบบแลตทิซ (Lattice) ที่ออกแบบได้ด้วย 3D Printing ช่วยให้หลอดเลือดและกระดูกเติบโตเข้าไปในชิ้นงาน
3. เซอร์โคเนีย (Zirconia, ZrO₂)
แข็งแรงและเหนียวที่สุดในกลุ่มเซรามิกออกไซด์ ทนการสึกและสารเคมีได้ดี สีขาวคล้ายฟัน จึงเป็นวัสดุหลักของครอบฟัน สะพานฟัน และรากฟันเทียมแบบไม่ใช้โลหะ รวมถึงใช้ในหัวข้อสะโพกบางรุ่น

ตัวอย่างการใช้งานเซอร์โคเนียทางการแพทย์ เช่น ข้อต่อเทียมและงานทันตกรรม
4. อะลูมินา (Alumina, Al₂O₃)
แข็งมาก ผิวลื่น ทนสึก ใช้ทำหัวข้อสะโพกเซรามิกมาหลายสิบปี เพราะเกิดเศษสึกหรอน้อยกว่าคู่โลหะกับพลาสติก แต่เปราะกว่าเซอร์โคเนีย ปัจจุบันจึงนิยมใช้เป็นเซรามิกผสม

ชิ้นงานอะลูมินา (Aluminum Oxide) ทรงกลม
5. เซรามิกผสมอะลูมินา-เซอร์โคเนีย (ZTA / ATZ)
การผสมอะลูมินากับเซอร์โคเนียช่วยรวมจุดเด่นของทั้งคู่ คือแข็งและทนสึกแบบอะลูมินา และทนการแตกร้าวแบบเซอร์โคเนีย หัวข้อสะโพกเซรามิกรุ่นใหม่จำนวนมากใช้วัสดุกลุ่มนี้

แบบจำลองกระดูกเชิงกรานและข้อสะโพก ตำแหน่งที่ใช้หัวข้อสะโพกเซรามิก
6. ซิลิคอนไนไตรด์ (Silicon Nitride, Si₃N₄)
เซรามิกที่ไม่ใช่ออกไซด์ แข็งแรง น้ำหนักเบา ทนการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิฉับพลัน มีการนำไปใช้ทำชิ้นส่วนเชื่อมกระดูกสันหลัง (Spinal Cage) ในผลิตภัณฑ์บางรายการ
7. แก้วชีวภาพและเซรามิกกลุ่มซิลิกา (Bioactive Glass)
แก้วชีวภาพที่มีซิลิกาเป็นองค์ประกอบหลักจะสร้างชั้นคล้าย HA ที่ผิวเมื่ออยู่ในร่างกาย จึงยึดติดกับกระดูกได้ ใช้ในวัสดุเติมกระดูกและงานทันตกรรม

ชิ้นงานเซรามิกกลุ่มซิลิกาที่ขึ้นรูปด้วย 3D Printing
พิมพ์เซรามิก 3 มิติทำอย่างไร
เครื่องพิมพ์ไม่ได้พิมพ์เซรามิกแข็งออกมาโดยตรง ทุกวิธีจะได้ ชิ้นงานดิบ (Green Part) ที่เป็นผงเซรามิกยึดด้วยตัวประสาน (เรซินหรือพอลิเมอร์) ก่อน แล้วต้องผ่าน 2 ขั้นตอนความร้อน
- Debinding: ค่อย ๆ ให้ความร้อนเพื่อเผาตัวประสานออก
- Sintering: เผาที่อุณหภูมิสูงจนผงเซรามิกเชื่อมกันแน่น โดยทั่วไปประมาณ 1,100–1,300°C สำหรับแคลเซียมฟอสเฟต และสูงถึงราว 1,450–1,600°C สำหรับเซอร์โคเนียและอะลูมินา (ขึ้นกับสูตรผง)
ชิ้นงานจะหดตัวระหว่างเผา จึงต้องขยายแบบเผื่อไว้ล่วงหน้า และควบคุมทิศทางการวางชิ้นงานให้ดี เพราะการหดตัวในแต่ละแกนไม่เท่ากัน

กลุ่มเทคนิคพิมพ์เซรามิก: ใช้เลเซอร์, แบบ Stereolithography, แบบพ่น (Jetting) และแบบอัดรีดเส้นเล็ก (Micro Extrusion)
| เทคนิค | หลักการ | จุดเด่น | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| Vat Photopolymerization (SLA / DLP / LCM) | ฉายแสงให้น้ำเรซินที่ผสมผงเซรามิกแข็งตัวทีละชั้น | ละเอียดสูง ผิวเรียบ ความหนาแน่นหลังเผาสูง เหมาะกับงานฟันและชิ้นเล็กซับซ้อน | ชิ้นหนามากทำได้ยาก ต้องคุมการเผาไล่เรซินดี |
| Direct Ink Writing / Robocasting | อัดรีดเพสต์เซรามิกผ่านหัวฉีด | ทำโครงร่างรูพรุน (Scaffold) ได้ดี เปลี่ยนวัสดุง่าย | ความละเอียดต่ำกว่า ผิวเป็นเส้น |
| Binder Jetting | พ่นตัวประสานลงบนผงทีละชั้น | ไม่ต้องใช้ซัพพอร์ต ทำชิ้นใหญ่ได้ | ผิวหยาบ ความแข็งแรงต่ำ ต้องเป่าผงออกจากรูพรุน |
| Selective Laser Sintering | ใช้เลเซอร์หลอมผงโดยตรง | ไม่ต้องใช้ซัพพอร์ต | เซรามิกแตกร้าวจากความร้อนได้ง่าย ใช้ในงานวิจัยเป็นหลัก |

เปรียบเทียบข้อดีและข้อเสียของเทคนิคพิมพ์เซรามิก เช่น 3DP (Binder Jetting), SLS, DIW และ SL
ผู้ผลิตเครื่องพิมพ์เซรามิกระดับอุตสาหกรรม เช่น Lithoz (เทคโนโลยี LCM) และ 3DCeram ใช้หลักการฉายแสงลงบนสลารี่ (Slurry) เซรามิก ซึ่งได้ชิ้นงานแคลเซียมฟอสเฟตที่ปรับความหนาแน่นได้ตั้งแต่ราว 92–99% หลังเผา
ตัวอย่างการใช้งานจริง
- กระดูกใบหน้าเฉพาะบุคคล: MyBone ของบริษัท Cerhum (เบลเยียม) เป็นกระดูกเทียม HA พิมพ์ 3 มิติที่มีช่องภายในเชื่อมต่อกันให้หลอดเลือดเติบโตเข้าไปได้ และเป็นกระดูกเทียมพิมพ์ 3 มิติรายแรกที่วางจำหน่ายภายใต้กฎหมายเครื่องมือแพทย์ของยุโรป (EU MDR)
- งานทันตกรรม: ครอบฟันและชิ้นส่วนเซอร์โคเนียพิมพ์ 3 มิติ รวมถึงวัสดุเติมกระดูกขากรรไกรก่อนฝังรากฟันเทียม
- ลูกตาเทียม (Orbital Implant): ลูกกลมเซรามิกรูพรุนที่ฝังแทนลูกตาเพื่อให้เนื้อเยื่อเติบโตเข้าไปยึด ดูขั้นตอนได้ในคลิปท้ายบทความ
- งานวิจัย: โครงร่าง β-TCP สำหรับกระดูกยาว และเซรามิกผสมสารแม่เหล็กสำหรับรักษามะเร็งด้วยความร้อน (Hyperthermia) ซึ่งยังอยู่ในขั้นวิจัย

รากฟันเทียมและครอบฟันเป็นงานที่ใช้เซรามิกมากที่สุดงานหนึ่ง
ข้อจำกัดที่ควรรู้
- เปราะ: เซรามิกรับแรงอัดได้ดีแต่แตกง่ายเมื่อโดนแรงดึงหรือแรงกระแทก ชิ้นที่รับน้ำหนักมากจึงยังใช้โลหะเป็นหลัก
- การหดตัวหลังเผา: ต้องคำนวณเผื่อและทดสอบซ้ำจนได้ขนาดตรง
- มาตรฐานเครื่องมือแพทย์: ชิ้นงานฝังในร่างกายต้องผ่านการรับรองทั้งตัวผลิตภัณฑ์และกระบวนการผลิต ไม่ใช่แค่ใช้วัสดุที่เข้ากับร่างกายได้
- ต้นทุน: เครื่องพิมพ์เซรามิก เตาเผา และวัสดุเกรดการแพทย์มีราคาสูง ส่วนใหญ่จึงอยู่ในโรงพยาบาลใหญ่ มหาวิทยาลัย และบริษัทผู้ผลิตเฉพาะทาง
เรซิน "Ceramic" ในเครื่องพิมพ์เรซินทั่วไปต่างกันอย่างไร
เรซินที่มีคำว่า Ceramic ในชื่อสำหรับเครื่องพิมพ์ LCD ทั่วไป เช่น Phrozen Ceramic White Resin เป็นเรซินที่ให้ผิวและความแข็งคล้ายเซรามิก เหมาะกับโมเดล งานต้นแบบ และชิ้นงานที่ต้องการความแข็งตึง แต่ ไม่ใช่เซรามิกที่นำไปเผาเป็นชิ้นฝังในร่างกาย สำหรับงานการแพทย์และทันตกรรมทั่วไป ควรใช้เรซินที่ผู้ผลิตระบุการใช้งานชัดเจน เช่น เรซินโมเดลฟันและไกด์ผ่าตัด อ่านเพิ่มเติมได้ใน Dental 3D Printing

Phrozen Ceramic White Resin เรซินผิวคล้ายเซรามิกสำหรับงานโมเดลและต้นแบบ
ถ้าต้องการเลือกเครื่องหรือวัสดุสำหรับงานการแพทย์ ทันตกรรม หรืองานวิจัย สอบถามฝ่ายขาย โทร 090-998-8151 / LINE @sync.innovation
คลิปวิดีโอที่เกี่ยวข้อง
ขั้นตอนห่อหุ้มลูกตาเทียมเซรามิกรูพรุน (Bioceramic Orbital Implant) ก่อนฝัง — คลิปมีภาพการผ่าตัด
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เซรามิกทางการแพทย์ปลอดภัยไหม
วัสดุอย่างอะลูมินา เซอร์โคเนีย และ HA ใช้ในร่างกายมานานและมีข้อมูลรองรับ แต่ความปลอดภัยของชิ้นงานขึ้นกับทั้งวัสดุ การออกแบบ และกระบวนการผลิตที่ผ่านการรับรอง
เครื่องพิมพ์เรซินทั่วไปพิมพ์เซรามิกได้ไหม
เครื่องพิมพ์ทั่วไปพิมพ์เรซินที่ผสมผงเซรามิกได้บางสูตร แต่ต้องมีเตาเผาไล่ตัวประสานและเผาผนึกที่อุณหภูมิสูงกว่า 1,000°C และชิ้นงานที่ได้ยังไม่ใช่เกรดฝังในร่างกาย
Bioactive กับ Resorbable ต่างกันอย่างไร
Bioactive ยึดติดกับกระดูกที่ผิวแต่คงอยู่นาน ส่วน Resorbable ค่อย ๆ สลายไปและถูกแทนที่ด้วยกระดูกของผู้ป่วยเอง
แหล่งอ้างอิง
- แม้น อมรสิทธิ์ และสมชัย อัครทิวา. วัสดุวิศวกรรม
- M. Bengisu (2013). Engineering Ceramics
- Gibson et al. (2014). Additive Manufacturing Technologies
- Zhangwei Chen et al. (2019). 3D printing of ceramics: A review. Journal of the European Ceramic Society
- 3D Printing Industry: MyBone 3D printed graft approved for patient use in Europe
- Lithoz (MSE 2024): 3D printing of bioceramics with LCM
- 3DCeram







